جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
477
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
گوش و انواع آهو و گوسفند و بز وحشى از حيوانات عمدهء شكارى است و در صحراى تركمن گورخر و غزال هست . قرقاول و ابيا در بين پرندگان شكارى در مردابها و آبهاى كمعمق دريا چنان كه قبلا دربارهء رشت اشاره كردم و دستههاى مرغابى و مرغهاى نوكدراز و ماكيان ديده مىشود . شهرها و كشاورزى - سومين ناحيهء كمربندى ساحلى بخصوص در انتهاى دامنههاست كه شهرها و مراكز پرجمعيت در آنجا واقع شده است كه غالبا در زير درختان پنهان و يا بعبارت ادبى در ميان خاك نهان است و مسافر هنوز محيط جنگلى را ترك ننموده ناگهان به اين مراكز و شهرها وارد مىشود و به آسانى نمىتواند دريابد كه آيا به آبادى رسيده است يا به شهرى بزرگ كه فقط نهالها و درختان طبيعى از هر طرف آن بالا نرفته و آنجا را دربر نگرفته است ، بلكه باغ و بوستانى كه سرشار از همه نوع ميوههاست و من راجع به نهال و درختان ميوه كه خودبخود در ميان جنگلها فراوان ميرويد صحبت داشتهام . در نواحى زراعتى ميتوان پرتقال ، ليمو ، ليموترش ، انار ، هلو ، خربوزه ، ازگيل ، به و زيتون كاشت . در واقع در ميان مناطق معتدل كمتر نقطهاى تا اين درجه براى كشت و زراعت استعداد سرشار دارد و در چنين محلى است كه كرم ابريشم پرورش ميدهند كه ابريشم آن براى نخستين بار ايران را به حيطهء تجارتى اروپا وارد كرد و گيلان را در نظر خارجىها معروفترين ولايات ايران ساخت . سرآنتونى شرلى آن مرد نامى متوارى و ماجراجوى انگليسى كه به خدمت شاه عباس درآمده بود در سال 1600 م . چنين نوشت : « گيلان ولايتى است از ايران كه بوسيلهء كوههاى بلند كه آسان قابل عبورومرور نيست از ساير نقاط ايران جدا شده و پر از جنگل است ( كه ايران فاقد آن است ) و فقط در گوشه و كنار اين كشور تپههائى ديده مىشود كه از لحاظ سوخت دچار كمبود است و فقط از باغات ، مختصر سوختى بدست ميايد و در آن تپههائى است كه هيزم از درختان پسته فراهم و از آن خوب استفاده مىشود و